PhD thesis: KÂRÎ RAHMETULLAH VÂZİH’İN “TUHFETÜ’L-ÂHBÂB FÎ TEZKİRETİ’L-ÂSHÂB” ADLI TEZKİRE-İ ŞU’ARASI’NIN TERCÜMESİ VE TAHLİLİ (GİRİŞ, İNCELEME, METİN, ÇEVİRİ, DİZİN)

KÂRÎ RAHMETULLAH VÂZİH’İN “TUHFETÜ’L-ÂHBÂB FÎ TEZKİRETİ’L-ÂSHÂB” ADLI TEZKİRE-İ ŞU’ARASI’NIN TERCÜMESİ VE TAHLİLİ

(GİRİŞ, İNCELEME, METİN, ÇEVİRİ, DİZİN)

MURAT AKYÜZ

Kârî Rahmetullah Vâzih, XIX. yüzyıl Buhârâ’sında yaşamış olan bir edip, şair, doktor, bilim ve devlet adamıdır. İyi bir eğitim almış olan Kârî Rahmetullah Vâzih, Arapça, Farsça ve Türkçeyi (hem Çağatay hem de Anadolu Türkçesi’ni)çok iyi derecede bilmekte olup her üç dilde de şiirler yazmıştır. Kendisi on üç adet kitap yazmış olup en önemli eseri ise Tuhfetü’l-Âhbâb Fî Tezkireti’l-Âshâb adlı şair tezkiresidir.

Tuhfetü’l-Âhbâb Fî Tezkireti’l-Âshâb Farsça olarak kaleme alınmış olup, XIX. yüzyıl ortalarından XX. yüzyıl başına kadar olan dönemde Buhârâ Hanlığı coğrafyasında yazılmış olan yedi tane şair tezkiresinden birisidir. Eser biyografik tezkire geleneği içinde kaleme alınmış olup kendisinden sonra yazılmış olan bütün tezkireler ve edebiyat tarihi kitapları için kaynak eser hükmündedir. Tezkirenin Taşkent, Duşanbe ve St. Petersburg’un değişik kütüphanelerinde on beş adet el yazması nüshası bulunmaktadır. Ayrıca eser 1914 yılında Taşkent’te ve 1977 yılında Duşanbe’de olmak üzere iki defa yayınlanmıştır.

Çalışmamızda öncelikle şair tezkirelerini tanımını yapılarak Farsça ve Türkçe tezkire yazma geleneğinin tarihi gelişimini incelenmiştir. Daha sonraki bölümlerde ise yazar ve eseri hakkında ayrıntılı bilgiler verilerek tezkirenin tahlili yapılmıştır. Tahlilden sonra ise tezkirenin karşılaştırmalı metni, Türkçe tercümesi ve tıpkıbasımı yer almaktadır. Sonuç bölümünde ise tezkirelerin tarihi gelişimi ve Tuhfetü’l-Âhbâb Fî Tezkireti’l-Âshâb’ın bu gelişimdeki yeri ve önemi üzerinde durulmaktadır.

Anahtar Kelimeler: Tuhfetü’l-Âhbâb Fî Tezkireti’l-Âshâb , Kârî Rahmetullah Vâzih (Buhârî), Buhârâ tezkireleri, Şair tezkireleri

ABSTRACT

TRANSLATION AND CONTENT ANALYSIS OF QARI RAHMATULLAH VOZIH'S TADHKIRA-USH SHU’ARA NAMED TOHFE-TUL AHBAB FI TADHKIRE-TUL AS’HAB

(INTRODUCTION, ANALYSIS, TEXT, TRANSLATION, INDEX)

MURAT AKYÜZ

Qori Rahmatulloh Vozeh is a poet, doctor, scientist and statesman who lived in 19^th century in Buhârâ. Qori Rahmatulloh Vozeh, having received a good education, spoke Arabic, Persian and Turkish (both Chagatay and the Anatolian Turkish) in a very good level and wrote poets in all three languages. Qori Rahmatulloh Vozeh authored thirteen books and the most important work thereof is the biographies of poets named  Tuhfe-tul Ahbab Fi Tadhkira-tul Ashab.

Tuhfe-tul Ahbab Fi Tadhkira-tul Ashab has been penned in Persian and is one of the seven poet biographies written in the land of the Khanate of Bukhara in the period between mid-19^th-century until the beginning of the 20^th century. The work has been written in the tradition of biography and constitutes a reference for all biographies and literary history books written thereafter. There are fifteen manuscripts of the cited biography book (Tadhkira) in various libraries in the cities of Tashkent, Dushanbe and St.Petersburg. In addition, the work has been published twice as one in Tashkent in 1914 and one in Dushanbe in 1977.

In our study, firstly the definition of poet biographies was made and historical development of Persian and Turkish biography writing tradition was examined. In the following parts, analysis of the biography was done by giving detailed information about the author and his work. Following the analysis, the comparative text of the biography, its translation into Turkish and original-like publication were provided. The concluding section included the historical development of biographies and place and significance of Tuhfe-tul Ahbab Fi Tadhkira-tul Ashab is were discussed.

Key Words: Tuhfe-tul Ahbab, Tuhfe-tul Ahbab fi Tadhkira-tul Ashab, Qori Rahmatulloh Vozeh (Bukhari), Tadhkiras of Bukhara, Tadhkiras of poets


Akyuz, M. (2015). Translation And Content Analysis Of Qari Rahmatullah Vozih's Tadhkira-Ush Shu’Ara Named Tohfe-Tul Ahbab Fi Tadhkire-Tul As’Hab (Introduction, Analysis, Text, Translation, Index). Istanbul: Fatih University Unpublished doctoral dissertation.

https://drive.google.com/open?id=10ZKkLHljMOpQMet5cWapg1c202pl9Nf9