TA 23 NEWROZ CULTURE AND CUSTOMS AMONG THE (HAZARAJAT) HAZARAS HAZARİSTAN (HAZARACAT) HAZARALARI ARASINDA NEVRUZ KÜLTÜRÜ VE GELENEKLERİ

NEWROZ CULTURE AND CUSTOMS AMONG THE (HAZARAJAT) HAZARAS

HAZARİSTAN (HAZARACAT) HAZARALARI ARASINDA NEVRUZ KÜLTÜRÜ VE GELENEKLERİ

AKYÜZ Murat

Öğretim görevlisi, Doktor, Nile University Of Nigeria

DİNER RECEP

Doktora Öğrencisi, International Burch University Bosnia And Herzegovina

 

Özet: Afganistan nüfusunun yüzde 9’unu oluşturan Hazaralar, ülkenin genelde Hazaristan (Hazaracat) bölgesinde, Gazni, Kabil ve Kuzey Afganistan’da yaşayan büyük bir çoğunluğu Şii (Caferi) olan bir gruptur. Hazaralar etnik köken olarak kendilerini Türk ve Moğol olarak görmekte olup Derice’nin (Afganistan Farsçası) Hazara şivesini konuşmaktadırlar. Hazaralar üç büyük boya ayrılmaktadır. Bu boylar; Besud, Ceguri ve Uruzgani’dir.  

Hazaristan bölgesi Afganistan’ın orta kesimlerinde yer almaktadır. Bu bölge; Bamyan, Ghor ve Day-Kundi vilayetlerini kapsayan dağlık bir alandır. Hazaristan’ın merkezi sayılan Bamyan sahip olduğu binlerce yıllık tarihi ve meşhur Buda heykelinin yanında Hazaralar’ın Afganistan’daki en önemli şehri ve kültür başkentidir.

Kelime anlamı olarak “Yeni Gün” anlamına gelen ve İran ve Afganistan’da kullanılan takvimde yeni yılın başlangıcı olan Nevruz aynı zamanda ilkbaharın başlangıcı olarak kabul edilmektedir. Nevruz Bayramı ve törenleri bütün ön ve orta Asya milletlerinde olduğu gibi Hazaralar arasında da çok önemli bir yere sahiptir. Binlerce yıldan beri bölge halkları arasında kutlanan Nevruz, Hazaralar arasında da coşkuyla kutlanmaktadır.

Nevruzdan önce hazırlıklar başlamakta, temizlik yapılmakta, yeni giysiler alınmakta, mezarlıklar ziyaret edilmektedir. Nevruz günü ise sofra kurulmakta ailecek dualar edilmekte ve akraba ziyaretleri yapılmaktadır. Bu çalışmamızda Afganistan’da yaşayan Hazaralar hakkında genel bilgiler verildikten sonra Hazaristan’da yaşayan Hazaralar’ın Nevruz ile ilgili örf ve adetleri hakkında detaylı bilgiler ele alınarak incelenmiştir.

Anahtar Kelimeler: Nevruz, Nevruz Kültürü ve Gelenekleri, Hazara, Hazaracat, Hazaristan, Afganistan

Abstract: The Hazaras, who make up nine percent of Afghanistan population, mainly live in the Hazaristan (Hazarajat) region, Ghazna, Kabul and Northern Afghanistan, and majority of their population is  Shia(Jafari). The Hazaras consider themselves as Turkish and Mongolian, they speak the Hazara dialect of Dari language (Afghan Persian). The Hazaras are divided into three main tribes which are Behsud, Jaghuri, and Uruzgani.

The Hazaristan region is located on the middle Afghanistan. This region is a mountainous area where, Bamyan, Ghor and Day-Kundi provinces are located. Bamyan, which is considered as the center of Hazaristan, is the most important city and cultural capital of Hazaras’ in Afghanistan with its thousands years of history and Buddha statue.

Newroz, which means ‘new day’ and shows the beginning of the new year according to the calendar used in Persia and Afghanistan, is also considered as the beginning of the spring.  Newroz festival and celebrations have an important role for the Hazaras, as it is for all Asia Minor and Central Asia nations. Since thousands of years, Newroz, which have been celebrated among the local communities, is celebrated by the Hazaras effusively as well.

Preparations are made before the Newroz day; cleanings are done, new clothes are bought and graveyards are visited. On the Newroz day, tables are set, prayers are said with the whole family and relatives are visited. In this study, we aimed to provide general information on the Hazaras living in Afghanistan and investigate the detailed information about the Newroz manners and customs of the Hazaras living in Hazaristan

Key Words: Newrooz, Newroz Culture And Customs, Hazara, Hazarajat, Hazaristan, Afghanistan

Кіріспе: Ауғанстанның халық санының жүзде тоғызын Хазаралар құрайды, жалпы мемлекетте Хазаристан аймағында, Газни, Кабул және солтүстік Ауғанстанда өмір сүріп жатқандардың көбін Шиіттер (Жафери) құрауда. Хазаралар өздерінің этникалық тегін Түріктерден және Моңғолдардан келе жатқандарын айтуда, Дари тілінің

(Ауғанстан парсшасы) Хазара акцентінде сөйлесуде. Хазаралар үш үлкен тайпаға бөлінеді. Бұлар: Бесуд Жегури және Урузгани.

Хазаристан аймағы Ауғанстанның орталық бөлігінде орналасқан. Бұл аймақ, Бамиян Гхор және Дай-Кунди деген таулы жерлер. Хазapистанның орталығы деп саналатын Бамиян, жүзжылдық тарихымен танымал, Ауғанстандағы Хазаралардың Будда мүсінімен қатар, өте маңызды қала, мәдени орталығы болып саналады.

Наурыз, мағынасы “Жаңа күн”, Иран және Ауғанстанда жаңа жылдың басталуы, көктемнің келүі деп білінеді. Наурыз Мерекесі, барлық кіші және орталық Азия халықтарының өте маңызды бір мерекесі болып саналса, Хазараларда да өте маңызды орын алуда.

Мыңдаған жылдан бері жергілікті халық арасында атап өткен Наурыз мерекесі, Хазараларда да басымдықпен тойлануда.

Наурыздан бұрын дайындық басталады, тазалық жасалады, жаңа киім алынады, зираттарға барылады. Наурыз күні болса, мол дастархан жайылады, отбасымен бірге дұға етіп, тұыстарға барып қыдырады. Осы зерттеуде Ауғанстандағы өмір сүріп жатқан Хазаралар жайлы жалпы ақпарат бергенне кейін, Хазаристанда өмір сүріп жатқан Хазаралардың Наурыз жайлы әдет ғұрыптар мен салт дәстүрлері туралы толық ақпарат беріледі.

Түйін сөздер: Наурыз, Наурыз салт дәстүрлері және киім, Хазара, Хазapистан, Ауғанстан

Akyuz, M., & Diner, R. (2017). Newroz Culture and Customs Among the (Hazarajat) Hazaras- Hazaristan (Hazaracat) Hazaraları Arasında Nevruz Kültürü ve Gelenekleri. Suleyman Demirel University Bulletin, 2017/1(40), 46-53.

https://drive.google.com/open?id=1NDbRCt7tGpUdDWTqdyahu2TGlxmtzP5F