TA 15 DOĞU TÜRKÇESİNİN, AFGANİSTAN ÇAĞDAŞ ÖZBEK EDEBİYATINDAKİ ETKİLERİ (THE INFLUENCES OF EASTERN TURKISH ON AFGHANISTAN MODERN UZBEK LITERATURE)

DOĞU TÜRKÇESİNİN, AFGANİSTAN ÇAĞDAŞ ÖZBEK EDEBİYATINDAKİ ETKİLERİ

THE INFLUENCES OF EASTERN TURKISH ON AFGHANISTAN MODERN UZBEK LITERATURE

ÖZET

Afganistan, tarih boyunca birçok millete ev sahipliği yapmıştır. Türklerle ve Türk Kültürü ile çok erken çağlarda tanışan bu coğrafya, halen birçok Türk boyunu bu topraklarda barındırmaktadır. Bu toplulukların en büyüğü ise Afganistan nüfusunun %9’unu oluşturan Özbekler’dir. Çağatay edebiyatının beşiği olan bu bölge, günümüzde de canlı bir Afganistan Özbek edebiyatına ev sahipliği yapmaktadır. Afganistan Özbek edebiyatı, Doğu Türkçesinin  devamıdır. Ali Şir Nevai, Hüseyin Baykara, Babür gibi hem devlet adamı hem de Doğu Türkçesinin en büyük üstadları bu topraklar üzerinde yaşamışlar ve eşsiz eserler vermiştir. Bir çoğunun mezarı Afganistan’da olup, eserlerinin etkisi olduğu gibi devam etmektedir. Afganistan, etkisini görecek kadar uzun bir zaman Rus ve Sovyet idaresi altına girmemiştir. Bu durum Afganistan Özbekleri’nin dili ve edebiyatı üzerinde Rusça’nın etkili olmasını engellemiştir. Afganistan Özbekleri Arap harfleri ile yazıp okumaya devam etmektedirler. Aynı zamanda savaş ve iç karışıklıklardan dolayı ülkenin birçok yerine teknoloji istenen seviyede ulaşmamıştır. Dolayısı ile Afganistan Özbekleri, gerek biçim, gerek üslup ve kullanılan motifler açısından halen Doğu Türkçesinin etkisi altındadır. Son zamanlarda Çağdaş Özbekistan Edebiyatı’nın etkisinde kalan birkaç şair bulunsa da, Afganistan Özbek şairleri, Doğu Türkçesinin devamı niteliğinde olan eserler yazmaya devam etmektedirler. Bu çalışmamızda Afganistan Özbekleri hakkında genel bilgiler verildikten sonra, Doğu Türkçesi ve Çağdaş Özbek edebiyatının gelişmesi üzerinde durulacak ve Doğu Türkçesinin, Afganistan Özbek edebiyatı üzerindeki etkisi incelenecektir.

Anahtar Kelimeler: Afganistan, Afganistan Özbek, Doğu Türkçesi, Özbek edebiyatı, Afganistan Özbek edebiyatı

ABSTRACT

Throughout the history, Afghanistan hosted many nations.  This region, which met Turkish people and culture at very early ages, still hosts many Turkic tribes within its borders. One of the most crowded nations of these communities is Uzbeks who makes up 9 percent of Afghanistan population. This region, where is the cradle of the Eastern Turkish, hosts a living Afghanistan Uzbek literature at the present time. The Afghanistan Uzbek literature is a follow up of the Eastern Turkish. Those, who are both statesmen and grand masters of Eastern Turkish such as Ali Shir Nava'i, Hussein Baiqara and Babur, lived and they gave unıque works on these lands. Most of their graves are in Afghanistan and influences of their work  are continue . Afghanistan had been under the auspices of Russian and Soviet administration in such a short period of time as the effects of it were not observed prominently. This, avoided Russian language to affect Afghanistan Uzbeks’ language and literature.  Afghanistan Uzbeks still use the Arabic alphabet. Besides, because of the war and internal disturbance, the technology has not progressed as much as expected in many places of the country. Therefore, Afghanistan Uzbeks are still under the influence of the Chagatai literature in terms of form, genre and patterns. Although there are several poets who are amenable to the modern Uzbekistan literature recently, Afghan Uzbek poets continue to compose poems as a continuation of the Chagatai literature. In this study, we aimed to provide general information on Afghanistan Uzbeks, elaborate the progress of Chagatai and Modern Uzbek Literature and investigate the influence of the Chagatai literature on Afghanistan Uzbek literature.

Key Words: Afghanistan, Afghanistan Uzbek, Eastern  literature, Uzbek liretature, Afghanistan Uzbek literature

Akyuz, M., & Toplu, B. (2017, 06 20). The Influences Of Eastern Turkish On Afghanistan Modern Uzbek Literature. TURAN-CSR International Scientific Peer-Reviewed and Refereed Journal, 9/Spring(34), 171-176. doi:http://dx.doi.org/10.15189/1308-8041

Akyüz, M., & Toplu, B. (2017, 06 20). Doğu Türkçesinin, Afganistan Çağdaş Özbek Edebiyatindaki Etkileri. TURAN-SAM Uluslararası Bilimsel Hakemli Dergisi, 9/İlkbahar(34), 171-176. doi:http://dx.doi.org/10.15189/1308-8041

 

https://drive.google.com/open?id=1EfgjSkg9mGZOGbN0Joz1lgC0VvmbW0qz